Xidhiidhka ka dhexeeya isticmaalka qaadka iyo tubaakada

 Xidhiidhka ka dhexeeya isticmaalka qaadka iyo tubaakada

 Inta lagu jiro kalfadhiyada qaadka, isticmaalayaashu waxay cunaan tubaako aad u badan. Waxaan aragnay in ku dhawaad 55% dadka qaadka cuna ay sidoo kale si joogto ah u cabaan sigaarka, waxaana arrintan taageeray cilmi-baaris ay sameeyeen ardayda caafimaadka ee jaamacadda Cadan oo muujisay 42% dadka qaadka cuna in ay aad u cabaan sigaarka, 9.3% ka mid ah ka qaybgalayaasha ayaa sheegay in ay sigaarka cabbaan marka ay qayilaan oo keliya.

 

Daraasado lagu baarayay saamaynta tubaakada ayaa muujisay in sigaar cabista muddada dheer ay gacan ka geysato habacsanaanta jawaab celinta qofka, iyo in nikotiinku si ba'an u saameeyo qaybta maskaxda u qaabilsan jawaab celinta dagdaga. Sidoo kale waxa ay kordhisaa dhaqdhaqaqa farta taas oo keenta in uu qofku joojin kari waayo farta ayna u socoto sidi inu tusbax rogayo oo kale.

 

Xidhiidhka ka dhexeeya qaadka iyo khamriga

Sababo la xiriira saamaynta kicinta ba'an ee qaadka iyo saamaynta uu ku leeyahay niyadda iyo hurdada, dadka cuna qaadku waxa kale oo laga yaabaa inay u isticmaalaan khamriga hab ay ku dejiyaan.

Daraasad hore oo lagu baadhay isticmaalka khamriga iyo qaadka ee Kenya ayaa lagu ogaaday in in ka badan saddex meelood laba meel dadka cuna qaadku ay isticmaalaan khamriga halka 41% dadka qaadka cuna ay aad u cabbaan khamriga.

 

Khalkhalka ku imaada faseexnimada ay maskaxdu ku hesho, fahanto ugana jawaabto macluumaadka{Complex Information Processing Speed}.

Qaar ka mid ah isticmaalayaasha metanfitamin-ka wakhtiga dheer waxay caddaynayaan yaraanta wax-dhisidda aragga dagdaga ah.Qaar ka mid ah dadka wakhtiga dheer isticmaala maadada metanfitaminka ayaa sidoo kale lagu arkay waxqabadka liita ee hawlaha xawaaraha garashada iyo khalkhal ku imaada  macluumaadka, sidoo kale waxay si liidata u qabtaan hawlaha isku daraya xirfadahan iyo wax akhriska dagdaga ah ee indhaha.

 

Feejignaanta iyo Xusuusta Shaqada

Kiliinik ahaan, maadooyinka methamphetamine-ku-tiirsan waxay u muuqdaan kuwo mashquuliya oo waxay muujinayaan dhibaatooyin xagga feejignaanta.Arrintan ayaa sidoo kale si lama filaan ah looga soo sheegay dadka cuna qaadka, in kasta oo aaggan shaqada garashada aan si taxadar leh loogu baarin goobta shaybaadhka.maadadan anfitaamin ee ku jirta qaadka ayaa la ogaaday in dadka ay ku keento naafanimo dhanka feejignaanta iyo soo jeedka qofka ah iyadoo lagu baadhay shaybaadh loo yaqaan Kala saarida kalarka iyo qoraalka{ Stroop Test}.

 

Qaabkan loo yaqaan stroop test gu waxa loo isticmaala in qofka lagu ogaado soo jeedka iyo feejignantisu inta ay leegtahay iyadoo qofka la tusayo qoraal. Kadib la weydiinayo qoraalkaasi midabka uu ku qoran yahay isagoo la iska indha tirayo qoraalka laftarkiisa.tusaale ahaan meel ayaa lagu qorayaa xarafka buluug laakiin khadku waa casaan marka aya qofkii la odhanaya sheeg midabka uu ku qoran yahay balse qofkii soo jeedkiisu hooseeyo waxa uu akhrinaya qoraalkii meesha ku qornaa ee ahaa Buluug halka laga rabay inuu idhahdo Casaan taas aya lo yaqaanaa Stroop Test am kala saarka midabka iyo qoraalka.Sidaas oo ay tahay  dadka qaadka cuna aad ayay ugu dhacaan maadama uu liito feejignanta qofku.

 

Ciladaha ku imaada xasuusta dhow ee uu keeno qaadku

Isticmaalka ballaaran ee metanfitaminka ayaa sidoo kale si isdaba joog ah loola xiriiriyay cilladaha xusuusta dhow.Qaybtan ka shaqaynta garashada lagama baarin dadka cuna qaadka balse waxaynu ognahay in ay isku shaqo yihin madadan.hoos u dhaca xauusta dhow ayaa aad ugu badan dadka cuna maandooriyaasha iyaga oo ay ku adkaato in ay dib uso celyaan magacyada iyo erayada ay maqleen wakhti yar ka hor.dadka qaadka cuna aya lagu arkay inay ku adagtahay xasuusaha qaar sida meesha uu ku baarkin gareeyay gaadhigiisa shalay subaxi iyo sida halkii uu u safray bishii hore.

 

Darasad ay sameysay macadka WOODS aya sheegaya in dadka maandoriyahan isticmaala ay ku adagtahay waxbarashadu sido kale ayna soo celin karin wixi ay maqleen.

 

Hawlaha Fulinta

 Falanqaynta daraasada la sameeyay dhawaan (Scott, et al., 2007) waxay xustay jiritaanka cillad fulineed oo weyn oo ku jirta isticmaalayaasha Metanfitaamin ka mudada dheer la qaato.

xirfadaha garashada heerka sare ee aad isticmaasho si aad u maamusho oo aad isugu xidho awoodahaaga garashada iyo dabeecadahaaga kale ayaa hoos u dhaca dadka qaadka cuna sidaa aawadeed looma dhiibo shaqooyinka u baahan maskax maalka.

 Hoos u dhaca ku imaada shaqada fulinta{Excutive function}, oo ay ku jiraan qaybaha garashada ee sababaynta aan la taaban karin, qorshaynta, iyo dabacsanaanta dabeecadda ayaa lagu arkay dadka qaadka sida joogtada u cuna.

 Waxaa jira cadeymo sii kordhaya oo sidoo kale soo jeedinaya in isticmaalayaasha qaadka ee daba-dheeraaday ay caddaynayaan dhibaatooyin la taaban karo oo la xidhiidha niyad-jabka iyo awoodaha go'aan-qaadashada ee daciifka ah. Shakhsiyaadka ku tiirsan Methamphetamine waxay soo bandhigaan go'aan-qaadasho khatar ah iyo dhibaatooyin ka haysta xakamaynta kicinta sida lagu arkay dareenkooda degdegga ah iyo abaalmarinta soo daahaysa ee maskaxda.

 

FG: Qiyaasta ku habboon ee qaadku waxay ku xidhan tahay dhawr arrimood sida da'da isticmaalaha, caafimaadka, iyo dhawr xaaladood oo kale. Waqti xaadirkan ma jiraan xog cilmiyaysan oo ku filan si loo go'aamiyo qiyaasta ku haboon ee qaadka. Maskaxda ku hay in geedaha dabiiciga ahi aanay had iyo jeer lahayn badbaado qoran oo cilmi ah qiyaasuhuna ay noqon karaan kuwo muhiim ah. Hubi inaad raacdo tilmaamaha ku habboon la tasho farmasiistahaaga ama dhakhtarkaaga ama xirfadle kale oo daryeel caafimaad ka hor intaadan isticmaalin qaadka.